Türkçe | English 
 
   
Katı Atık Şubesi
Katı Atık Ana Sayfa
Tüzükler
Faaliyetler
Resim Galerisi
Haberler
Yasalar
Ambalaj Atıkları
Atık Yönetim Planı
Atık Politikası
Ömrünü Tamamlamış Araçlar
Geri Kazanım
Tehlikeli Atıklar
Atık Lastikler
AB Mevzuatı
Kompostama
Tıbbi Atıklar
Dökümanlar
Elektrik ve Elektronik Atıkları
Raporlar
Atık Piller
Atık Yağlar
Personelimiz
 
kullanıcı adı: 
şifre: 
 
 
Şikayet / Öneri Formu
Her türlü Şikayet ve Önerilerinize
her zaman açığız....
 
KKTC Atık Yönetim Planı Özeti
 
K.K.T.C. KATI ATIK YÖNETİM PLANI

 

1          Giriş  

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, katı atık yönetiminde ciddi sorunlar bulunmaktadır. Bu sorunlar, çevre ve halk sağlığı üzerinde potansiyel olarak önemli bir etki yapmaktadır. Bu nedenle katı atık yönetim sisteminde acil olarak geniş kapsamlı iyileşme planları ve uygulamaları gerektirmektedir.

Ülkemizde genel olarak çevre bilincine baktığımız zaman, halk ve diğer ilgililer arasında, katı atık sorunları ve bunların etkisine dair yeterli farkındalık yoktur ve bu anlamda katı atık yönetiminin önceliğini arttırmak önemlidir.

1.1         Kuzey Kıbrıs’ta katı atık yönetiminin bugünkü durumuna genel bakış  

K.K.T.C.’te bugünkü katı atık yönetim sistemi genel anlamı ile aşağıdaki özelliklere sahiptir:

 

·    Kuzey Kıbrıs için atık mevzuatı kapsamlı değildir; bugünkü ve gelecekteki atık yönetim sistemlerini kapsayan daha ayrıntılı mevzuata ihtiyaç vardır. Ayrıca, gelecekteki AB mevzuatıyla uyumlu olarak mevzuat geliştirilmesi gerekmektedir.

·    İzleme ve yaptırım faaliyetleri iyileştirilmeli ve potansiyel çevre kirlenmesini kontrol etmek için daha çok kaynak tahsis edilmelidir.

·    Katı atık yönetimiyle ilgili görev ve sorumluluklar net değildir. Bu durum bazı verimsizliklere yol açmaktadır. Örnek olarak, mevcut atık toplama sisteminin bazı olumlu tarafları olsa da, 28 belediyenin çoğu kendi atık toplama işlerini kendisi yapmakta ve toplama amacıyla kullanılan taşıtlar ve giderme alanlarının ortaklaşa kullanımı sınırlı kalmaktadır. Ölçek ekonomileri nedeniyle katı atık yönetiminde daha çok işbirliği yapılmasının, ekonomik ve çevresel avantajları olacaktır.

·    Toplama hizmeti almayan bazı kırsal bölgeler olmakla birlikte, hizmet edilen nüfus yönünden, atık toplama hizmetlerinin kapsamı iyi durumdadır.

·    Üretilen atık miktarı ve atık yönetiminin başka unsurları hakkında çok az bilgi ve veri mevcuttur. Eldeki verilerin bir merkezde toplanması ve düzenlenmesi söz konusu değildir. Bu durum, atık yönetiminin planlamasını zorlaştırmaktadır.

·    Çevrenin ve halk sağlığının yeterince korunmamasında en büyük eksiklik, atık bertarafı konusundadır. Bertaraf alanlarının çoğu, herhangi bir yönetim olmaksızın, vahşi çöplükler niteliğinde olup, atıklar ve çöpler bu alanlarda etrafa yayılmış haldedir. Bertaraf alanlarının bir tanesi hariç tümünde sızıntı sularının etkilerini azaltmak için yalıtım mevcut değildir. Ülkemizde sadece Dikmen çöp alanın bir kısmında düzenli depolama alanı bulunmaktadır. Ancak bu alanda da özellikle son yıllarda istenilen düzenli depolama işletimi yapılamamaktadır.

·    Septik çukurlarndan gelen atık sular genellikle çöp alanlarına dökülmektedir ve bu da halihazırda ciddi olan çevre, sağlık ve güvenlik riskleri artırmaktadır.

·    Geri kazanılabilen malzemeler için piyasa talebi olmadığından günümüzde düzenli geri dönüştürme faaliyetleri pek yoktur. K.K.T.C.’nin tanınmamış olaması ve izolasyonlar altında olması bu tip atıkların ihracatını da büyük oranda kısıtlamaktadır.

·    Ayrıca, üretilen atıkların büyük bir kısmı biyolojik olarak ayrışabilen atıklardan oluştuğu için, atıklardan kompost elde etme potansiyeli vardır. Ancak, halen bu yöndeki girişimlerin sayısı da fazla değildir.

·    Katı atık yönetim sisteminin başlıca noktası finansman ve maliyetin geri kazanımıdır. Halen, belediyelerin çoğu, mevcut atık yönetim maliyetlerinin sadece % 30 kadarını karşılayan tarifeler üzerinden tahsilat yapmaktadır. Ancak, mevcut atık giderme maliyetleri çok küçüktür. Daha yüksek atık bertaraf standartları nedeniyle gelecekteki atık yönetim sistemi, bugünkü sisteme göre çok daha maliyetli olacaktır. Bütün işletme maliyetlerini karşılamak ve ayrıca devam eden yatırımlar için gelir sağlamak amacıyla finansal yönetim ve maliyet geri kazanım sistemlerinin geliştirilmesi elzemdir. Sürdürülebilir bir katı atık yönetim sistemi ancak bu iyileştirmelerin yapılmasıyla mümkün olacaktır.

·    Kuzey Kıbrıs’ın siyasi durumu belirsiz olup bu durum, atık ihracatı üzerindeki kısıtlamalar gibi, katı atık yönetiminin bazı unsurlarını etkilemektedir. Bundan başka, Kuzey Kıbrıs’ı önemli sayıda turist ziyaret etmekte, bu nedenle bazı bölgelerde yıl boyunca üretilen atık miktarları büyük ölçüde değişmektedir.

 

Kuzey Kıbrıs’ta katı atık yönetiminin iyileştirilmesine yönelik bir strateji geliştirmek ve uygulamak için acil bir ihtiyaç vardır ve bu plan işte böyle bir stratejiyi sunmaktadır.

 

2          K.K.T.C. Katı Atık Yönetiminin İlkeleri  

Katı Atık Yönetim Planının geliştirilmesinde esas alınacak temel ilkeler aşağıda verilmiştir.

 

2.1         AB politikasıyla ve mevzuatıyla uyumlu olma  

Kuzey Kıbrıs’ta katı atık yönetimi planının geliştirilmesinde, gelecekteki atık mevzuatı ve standartlarının bugünkü ve gelecekteki AB politikası ve mevzuatıyla uyumlu olmasını temin etmek önemlidir.

 

2.1.1        Atık hiyerarşisi  

Stratejinin teknik çözümleri, geri dönüştürme, kompostlama ve bertarafın yanı sıra, atık depolama, toplama ve taşıma işlemlerini kapsar. Bu kapsamda, yeni bir düzenli depolama alanı geliştirilmesi, mevcut bertaraf alanlarının etkili bir şekilde yönetimi, kapatılması ve ıslah edilmesi, yasadışı çöp alanlarının temizlenmesi vardır. Bu ayrıntılı teknik çözümler aşağıdaki atık hiyerarşisi içinde planlanmalıdır. Hiyerarşi içinde, en aza indirgeme, yeniden kullanma ve geri dönüştürme/ kompostlaştırma kesinlikle arıtma ve bertarafa tercih edilir.

 

Atık hiyerarşisi

 

 

2.1.2        Ödenebilirlik ve maliyetin geri alınması  

Finansal yönetim ve maliyetin geri alınması katı atık yönetim sistemlerinde en önemli konudur. Gelecekteki katı atık yönetim sisteminin planlanmasında bütün maliyetlerin geri alınmasını temin etmek elzemdir. Daha yüksek işletim maliyetlerini karşılamak için atık yönetim ücretlerinin artması gerekecektir. Sistemin finansal yönleri atık yönetim hiyerarşisi ve nihayetinde “kirleten öder” ilkesine göre planlanmalıdır.

 

Kuzey Kıbrıs’ta mevcut katı atık yönetim sistemiyle ilgili finansal yönetim ve maliyet geri alım durumunun zayıf olması dikkate alındığında, yeni altyapı için ayrıntılı planlar geliştirilmesinde işletimin ödenebilirliğini göz önünde tutmak mutlaka gereklidir. Ödenebilir tarifler belirlenmesi ve bunların işletim maliyetlerini tamamen karşılaması önemlidir.

 

2.2         Yerel çözümler  

Ödenebilirlik konusuyla bağlantılı olarak, yerel duruma uygun yerel çözümler geliştirilmesi de elzemdir. Kapasite, farkındalık, bilinç ve kültürel yönler ile ilgili mevcut durumu dikkate alarak, pratik atık yönetim iyileştirmelerinin gerçekçi süreler dahilinde planlanması gerekmektedir.

 

2.3         Gelecekteki siyasi durum  

Kuzey Kıbrıs’ta gelecekteki katı atık yönetim sistemi planlanırken, ileride Kıbrıs’ın yeniden birleşebileceği göz önünde bulundurulmalıdır. Bunun gerçekleşmesi halinde, ölçek ekonomileri nedeniyle, Kuzey ve Güney Kıbrıs’ın atık yönetim altyapılarını ortaklaşa kullanması büyük faydalar getirecektir.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Katı atık yönetimi (KAY) çerçevesinin ana bileşenlerinin genel açıklaması

 

1.        Mevzuat ve yaptırım

 

·     Kuzey Kıbrıs’ta KAY konusunda, zaman içinde AB politikası ve mevzuatıyla uyumlulaşma dahil olmak üzere, daha kapsamlı mevzuat geliştirmek şarttır.

·     İzleme ve yaptırımın güçlendirilmesi önemlidir.

 

2.        Kurumsal güçlendirme ve kapasite geliştirme

 

·     28 ayrı belediyeden her birinin kendi bölgesi için atık yönetimini kendi başına yapmasıyla ilgili büyük verimsizlikler sorumluluk ve rollerdeki iyileşmenin bir parçası olarak ele alınmalıdır.

·     Teklif edilen KAY programının başarılı ve sürdürülebilir olması için, ÇKD ve belediyeler arasında işbirliği yanı sıra belediyeler arası işbirliği de gereklidir.

 

3.        Veri yönetimi ve kullanımı

 

·     KAY planlarının güvenilir veriler temelinde hazırlanabilmesi için, KAY üzerine bilgi ve verilerin tutarlı biçimde toplanması ve tek merkezden düzenlenmesi önemlidir.

4.        Atık toplama ve taşıma

 

·     Atık toplamayla ilgili verimsizlikler giderilmeli, bu kapsamda belediyeler arasında daha çok işbirliği yapılmalı, daha uyumlu taşıt ve konteynır sistemleri geliştirilmelidir.

·     Rekabetçi çerçevelere ilişkin verimlilikleri sağlamak için özel sektör katılımı teşvik edilmelidir.

 

5.        Yeniden kullanma ve geri dönüştürme

 

·     Atık malzemelerin yeniden kullanımı ve geri dönüştürülmesi, örnek olarak düzenli depolamanın ömrünü uzatmak ve doğal kaynaklar üzerindeki baskıyı azaltmak gibi çevresel ve finansal yararlar getirir.

·     Yeniden dönüşüm piyasasını geliştirmek için politika ve ekonomik araçlar uygulanması gerekir.

·     Cam, metaller, kağıt, karton, plastik, inşaat atıkları gibi maddeler geri dönüşüm potansiyeline sahiptir.

 

6.        Biyolojik olarak ayrışabilen atıkların yönetilmesi

 

·     Sera gazı çıkışlarını azaltmak için, çözünebilir biyolojik atıkların düzenli depolamadan uzak tutulması yönünde güçlü bir uluslararası eğilim vardır.

·     Kuzey Kıbrıs’taki atık akımları içinde çözünebilir biyolojik atıkların (örnek olarak yeşil atıklar, gıda atıkları) oranı yüksektir.

·     Bu atıkların işlenmesi için en uygulanabilir seçenek kompostlama olabilir.

 

7.        Düzenli depolama

 

·     Kuzey Kıbrıs’taki mevcut KAY sisteminde en büyük eksiklik atık bertaraf konusundadır.

·     Çevre koruma ve işletme yönetimi bakımından yüksek standartlara sahip bir sıhhi düzenli depolama tesisi geliştirmek yönetim planının çok önemli bir parçasıdır.

·     Vahşi depolama alanlarının kapatılması ve ıslah edilmesi gerekir.

 

8.        Finansman ve maliyet geri alımı

 

·     Sürdürülebilir bir KAY sisteminin geliştirilmesinde atık yönetim planının temel bileşeni finansman ve maliyet geri alımıdır.

·     Başka uygulanabilir finansal araçlar yanı sıra, ödenebilirliği dikkate alarak, gelecekteki tarife artışlarının planlanması ve uygulanması gerekir.

 

9.        Bilinçlendirme, eğitim ve katılım

 

·     Aşağıdakiler dahil, KAY konusunda bilinçlenmeyi yükseltmek şarttır:

·     İyileştirilmiş KAY’nin faydalarının gösterilmesi.

·     Ücret artışları üzerine beklentilerin ve hizmetlerdeki iyileşmelerin beklenen sürelerinin yönetilmesi.

·     KAY hizmetlerinin iyileştirilmesinde halkın katılımını arttırmak.

 

10.     Özel Atık Akımlarının yönetimi

·     Özel atık akımlarının ayrı olarak ele alınması ve değerlendirilmesi çok önemlidir.

·     Özel atıkların ayrı olarak toplanması, arıtılması ve bertarafı, mümkün olduğunda geri dönüştürülmesi ve atıklar konusunda eğitim ve bilinçlendirme gereklidir.

·